Laaxum, een drama dat wacht op een happy end

De kleinste vissershaven van Europa is hét belevenisterras van Friesland

Laaksum
Laaxum

LAAXUM (NL) – Treurnis vanwege de deplorabele staat van de bijna 100 jaar oude visafslag, de zoutloods. Blijdschap bij het zien van één van Frieslands laatste binnenvissers. Of als een zorgvuldig onderhouden authentiek vissersvaartuig, van Holland komend, de oude Zuiderzeehaven binnenvaart. Ook van Overwijk’s snackhuis, gebouwd in Zuiderzee-stijl en met een groot beschut terras, word je vrolijk. Simpel, functioneel en aangenaam ongedwongen. Daarom zie je er ook regelmatig beroemde Nederlanders. Echt waar!

Vis, friet en sorbets met veel vruchten. Ze smaken nergens beter als in de haven van Laaxum met uitzicht op Enkhuizen, de overkant. De kant waarvan in 1345 de Hollanders kwamen om onder aanvoering van graaf Willem IV Friesland te veroveren. De Friezen maakten tijdens de Slag bij Warns — Laaxum is een buurtschap naast het dorp Warns — gehakt van hen. Dé gehaktdag was en is 26 september.

De tragiek van Laaxum
Laaxum werd in 1325 Laxnum en in 1487 Laexum genoemd. In 1718 stonden er acht huizen in de buurtschap en in 1851 twee minder. Aan het begin van de twintigste eeuw telde het ‘dorp’ dat geen ‘dorp’ mag heten zestien huizen en twee boerderijen, goed voor de huisvesting van ruim honderd mensen. In de 21-ste eeuw staan er elf huizen en één boerderij.

Rond 1500 stond Laaxum al bekend vanwege visserij op bot op het Vrouwezand, een nog steeds bestaande ondiepte in de Zuiderzee (sinds de aanleg van de Afsluitdijk in 1932 IJsselmeer geheten) ten zuiden van Stavoren. Vanaf 1680 werd er ook op paling gevist, een zeer gewild exportproduct. Handelaren uit Workum en Heeg brachten tonnen naar Londen.

De haven van Laaxum werd in 1902 aangelegd. De visafslag werd na de Eerste Wereldoorlog als tijdelijk gebouw opgetrokken omdat men toen al rekening hield met de gevolgen van de afsluiting van de Zuiderzee, namelijk de teloorgang van de visserij op zoutwatervis. De muren werden van goedkope erosiegevoelige kalkzandsteen opgetrokken. Lemster vissers gebruikten de rokerij geruime tijd voor de verwerking van verse haring tot bokking. De gerookte vis was bestemd voor de Duitse markt.

De Afsluitdijk scheidde in 1932 definitief het snel zoet wordende IJsselmeer van de zoute Waddenzee. Van de beroepsvisserij in Laaxum bleef weinig over, evenals in de andere Zuiderzeehavens. Ook de visafslag, de zoutloods of de hang, legde uiteindelijk het loodje. De overstap naar de palingvisserij bleek niet lonend voor de Laaxumer vloot. De Friese palingvissers hebben nu te maken met veel wettelijke beperkingen, bedoeld om de palingstand weer op peil te krijgen. Aan het drama van Laaxum lijkt geen einde te komen, nu ook de zoutloods nog steeds niet van de ondergang is gered.